چگونکی انتخاب هیات رییسه مجلس شورای اسلامی
آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی
ماده 1- محل مجلس شوراي اسلامي ايران محل تشكيل اولين مجلس خبرگان است كه قانون اساسي ايران در آن به تصويب رسيده است و هيچ محل ديگري براي تشكيل جلسات عمومي رسميت ندارد مگر با تصويب دو سوم نمايندگان حاضر در مجلس.
تبصره- در مواقع اضطراري كه اجتماع و تشكيل جلسات در محل رسمي ممكن نباشد، محل جديد تشكيل جلسات بايد رسما از طرف هيات رئيسه به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 2- نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسي با حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان رسميت مييابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شوري تلاوت ميشود.
پس از قرائت پيام مقام معظم رهبري مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و شهيدان انقلاب اسلامي و اداي احترام و تجديد عهد بر آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت.
ماده 3- نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسي سوگند ياد ميكنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت ميشود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء ميكنند.
نمايندگان اقليتهاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد.
نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا ميكنند سوگند را بجا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند.
ماده 4- جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين ميشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعهكشي هر شش ماه يك مرتبه تجديد ميشود. نمايندگاني كه در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بودهاند به حكم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاي شوراي نگهبان و هيات وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آييننامه خواهند نشست و افراد مذكور به هيچ وجه مجاز به نشستن در صندلي نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نميباشند.
ماده 5- خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مامورين انتظامات مجلس در محلهاي مخصوص، حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بينظمي خودداري كنند. در غير اين صورت با دستور رئيس، تالار جلسه را ترك مينمايند. در صورتي كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفري بشود فرد خاطي با رعايت مقررات توسط مامورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تسليم خواهند شد.
تبصره 1- هر يك از نمايندگان ميتواند در هر جلسه براي حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد. انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براي آنان ميباشد.
تبصره 2- سازمان اداري مجلس، با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيات رئيسه، براي خبرنگاران جرائد داخلي كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي با معرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مينمايد.
ماده 6- حفظ انتظام و امنيت محوطه مجلس به عهده رئيس مجلس در غياب او به عهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوهاي بدون اجازه رئيس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده 7- رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق شركت در جلسات علني مجلس را دارند و ميتوانند مشاوران خود را نيز همراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براي شركت در مراسم تحليف رئيس جمهور در مجلس شركت ميكند و همچنين اعضاي شوراي نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمي مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحهاي با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاء شوراي نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند.
تبصره 1- در صورتي كه مسوولين اجرائي يا قضايي از طرف رئيس مجلس براي دفاع و توضيح طرح و يا لايحه دعوت شده باشند شركت آنان در جلسات مربوط به آن طرح و لايحه بلامانع است.
تبصره 2- رئيس و دادستان ديوان محاسبات و معاونان امور مجلس، وزراء و سازمان مديريت و برنامهريزي كشور و آن عده از كاركنان و مستخدمين مجلس كه حضور آنان در تالار جلسه ضروري باشد با اجازه هيات رئيسه حق حضور در جلسات را دارند.
ماده 8- حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس ميشوند مطلقا ممنوع است.
مبحث دوم: تشكيلات قانونگذاري در مجلس
الف- هيات رئيسه سني
ماده 9- مسنترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نايب رئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت منشي معين ميشوند و در جايگاه هيات رئيسه قرار ميگيرند. در صورت تساوي سن، هيات رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسنترين و جوانترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد.
اعلام هيات رئيسه سني با اداره كل قوانين مجلس است.
ماده 10- وظايف هيات رئيسه سني، اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم تحليف، اقتراع شعب و اجراي انتخابات هيات رئيسه موقت است.
ب- هيات رئيسه موقت
ماده 11- انتخاب هيات رئيسه موقت در دومين جلسه علني مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيات رئيسه دائم است، به جز اين كه اكثريت نسبي در انتخاب رئيس كافي خواهد بود.
هيات رئيسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگندنامه هيات رئيسه دائم مراسم تحليف را بجاي خواهد آورد.
ماده 12- وظايف هيات رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تاييد اعتبارنامه دو سوم نمايندگان و اجراي انتخابات هيات رئيسه دائم و تمشيت امور اداري مجلس است.
ج- هيات رئيسه دائم
ماده 13- پس از تصويب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمايندگان، هيات رئيسه موقت اقدام به انتخاب هيات رئيسه دائم ميكند، اعضاي هيات رئيسه دائم براي يك سال انتخاب ميشوند. مبناي تجديد انتخابات ساليانه، سالروز انتخابات هيات رئيسه قبلي بوده و در صورتي كه با تعطيلات مصادف گردد. در جلسه قبل از آن انجام ميگردد و مسوليت هيات رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل تفويض خواهد گرديد.
ماده 14- هيات رئيسه دائم مركب از رئيس، دو نايب رئيس، شش منشي و سه كارپرداز ميباشد.
ماده 15- انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان صاحب راي است و انتخاب نواب رئيس، منشيها و كارپردازان هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و راي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتي كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود.
تبصره 1- چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، منشيها، كارپردازان با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين ميشوند.
تبصره 2- در صورتي به فرد غايب در جلسه ميتوان راي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخاب هيات رئيسه، كتبا نامزدي خود را به اداره كل قوانين اعلام كره باشد.
ماده 16- قبل از اخذ راي براي هيات رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيات رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.
ماده 17- اعضاء هيات رئيسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان به ترتيب زير سوگند ياد ميكنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن ميباشند.
بسمالله الرحمن الرحيم
«من به عنوان عضو هيات رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد ميكنم كه حداكثر توان خود را براي اجراء آييننامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بيطرفي كامل در انجام وظايف بكار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آييننامه اجتناب نمايم.»
ماده 18- نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نايب رئيس اول و نايب رئيس دوم و در صورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب ميشوند و در غياب رئيس مجلس شوراي اسلامي به ترتيب، وظايف و اختيارات او را بر عهده خواهند داشت.
تبصره- رئيس مجلس ميتواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد.
ماده 19- اگر رئيس مجلس شوراي اسلامي پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد ميسازند و متن استعفاءنامه را قرائت يا فوت را اعلام ميدارند. در مورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم ميشود و در هر صورت در جلسه بعد نايب رئيس جلسه را تشكيل ميدهد و رئيس جديد طبق آييننامه داخلي مجلس انتخاب ميشود.
در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاءنامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به عمل ميآيد، حداكثر توضيحات رئيس و مذاكرات نمايندگان يك ساعت خواهد بود.
تبصره 1- در مورد فوت يا استعفا، ساير اعضاي هيات رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.
تبصره 2- انتخاب رئيس و هر يك از اعضاي هيات رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يك سال خواهد بود.
ماده 20- هيچ يك از اعضاء هيات رئيسه مجلس نميتواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتي كه هر يك از اعضاء اين كميسيون به عضويت هيات رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آييننامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نميتوانند به عنوان رئيس يا مخبر كميسيونهاي مجلس انتخاب گردند و در صورتي كه رئيس يا مخبر كميسيونها به عضويت هيات رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته ميشوند.
ماده 21- وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از:
1- اداره جلسات مجلس به شرح مواد اين آييننامه.
2- نظارت بر كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس.
3- امضاي كليه احكام استخدامي براساس آييننامه استخدامي كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات.
4- امضاي كليه نامههاي مربوط به امور قانونگذاري و پارلماني مجلس.
5- حضور در نهادهاي قانوني كه رئيس مجلس شوراي اسلامي عضو آنها است.
6- ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيات رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاي تابعه آن هر سه ماه يكبار به نمايندگان.
7- ساير موارد مذكور د قانون اساسي و ديگر مقررات.
ماده 22- وظايف منشيان عبارتند از:
1- مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها.
2- قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشتهها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد.
3- تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره.
4- ترتيب اجازاتي كه نمايندگان در جلسه براي نطق ميخواهند، با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب.
ماده 23- وظايف و اختيارات هيات رئيسه عبارتند از:
1- مسووليت كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس.
2- تصويب بودجه پيشنهادي ساليانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طي مراحل قانوني.
3- مشاركت در تصويب حقوق مالي نمايندگان طبق اين آييننامه.
4- انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس.
5- نظارت بر انجام امور مربوط به گزارشها و چاپ و توزيع آنها.
6- تهيه و تنظيم برنامه هفتگي مجلس.
7- مسووليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلتهاي قانوني مذكور در اين آييننامه.
8- دعوت از وزيران و مسوولان اجرايي و قضائي به مجلس.
9- اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاي نمايندگان به وزارت كشور.
10- بررسي و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيونها و شعب.
11- حفظ شان و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانوني نمايندگان.
12- نظارت بر عملكرد نمايندگان منتخب مجلس در هياتها و مجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان.
تبصره- جلسات هيات رئيسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مييابد و مصوبات آن با راي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
د- مسووليت مشترك هيات رئيسه در برابر مجلس
ماده 24- رئيس مجلس و ساير اعضاي هيات رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آييننامه در برابر مجلس مسووليت مشترك دارند.
ماده 25- هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاي هيات رئيسه معترض باشند، ميتوانند طي تقاضاي كتبي با امضاي حداقل بيست و پنج نفر و يا به درخواست كميسيون تدوين آييننامه داخلي مجلس از هيات رئيسه، تشكيل هيات رسيدگي به اعتراضات، مركب از روساي كميسيونهاي تخصصي و هيات رئيسه و اعضاء كميسيون تدوين آييننامه داخلي مجلس را درخواست نمايند. هيات رئيسه مكلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشكيل هيات رسيدگي به اعتراضات، اقدام نمايد. هيات اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين، معترضين، به موضوع رسيدگي نمايد. در صورتي كه اكثريت اعضاء هيات راي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وي در هيات رئيسه تعليق ميگردد. گزارش هيات در اين باره در جلسه غيرعلني مورد بررسي قرار ميگيرد و در اولين جلسه علني مجلس بدون بحث به رايگيري گذاشته ميشود. در صورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و در غير اين صورت از سمت خود مستعفي شناخته ميشود و حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره 1- هيات رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيات رئيسه را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيات رئيسه كميسيونها، انتخاب مينمايند. جلسات هيات با حضور سه چهارم اعضاء رسميت مييابد و مناط اعتبار تصميمات آن، راي اكثريت مطلق حاضرين ميباشد.
تبصره 2- نمايندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هيات رئيسه مجلس، حق راي در جلسه هيات رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند.
تبصره 3- رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان ميتوانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيات رئيسه نظارت و پيگيري نمايند.
الف- شعب
ماده 26- پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه به طور مساوي به پانزده شعبه تقسيم ميشوند و افراد باقيمانده به ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده ميشوند. نمايندگاني كه بعدا سوگند ياد ميكنند به حكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته ميشوند.
هر شعبه داراي يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي خواهد بود كه جداگانه با راي مخفي با ورقه و با اكثريت نسبي بيش از يك سوم كل اعضا، شعبه، انتخاب ميشوند و در صورت تساوي به حكم قرعه خواهد شد.
نتيجه انتخابات با ذكر آراء طي گزارشي به وسيله مخبر به اطلاع مجلس ميرسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء ميباشد و تصميمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 27- هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از:
1- رسيدگي به اعتبارنامهها.
2- تعيين اعضاي كميسيون تحقيق
3- تعيين اعضاي كميسيون تدوين آييننامه داخلي مجلس.
4- بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت در كميسيونهاي تخصصي مجلس.
ماده 28- هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غايبين و تاخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيات رئيسه مجلس نمايند.
ب- كميسيونها
ماده 29- مجلس داراي كميسيونهاي خاص شامل كميسيون تحقيق، تدوين آييننامه داخلي مجلس، اصل نودم (90) و كميسيون تخصصي با محدوده وظايف مشخص به شرح مواد اين آييننامه خواهد بود. تعداد اعضاء كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آييننامه داخلي مجلس هر كدام پانزده نفر و ساير كميسيونها خاص و تخصصي بنا به تشخيص هيات رئيسه و روساي شعب داراي حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر عضو خواهند بود.
1- كميسيون تحقيق
ماده 30- به منظور بررسي اعتبارنامههايي كه توسط شعب مورد تاييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيات رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را به آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و عليالبدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيات رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد.
2- كميسيون تدوين آييننامه داخلي مجلس
ماده 31- هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاء خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون تدوين آييننامه داخلي مجلس معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون طرحهاي مربوط به مواد آييننامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مينمايد تا مطابق آييننامه مورد بررسي قرار گيرد.
3- كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي
ماده 32- به منظور اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي كميسيوني بنام كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي تشكيل ميگردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد.
4- كميسيونهاي تخصصي
ماده 33- هر يك از كميسيونهاي تخصصي مجلس كه مطابق اين آييننامه تشكيل ميگردند در محدوده تخصصي خود داراي وظايف و اختياراتي به شرح زير ميباشند:
1- بررسي، اصلاح و تكميل طرحها و لوايح قانوني و ارائه گزارش به مجلس شوراي اسلامي.
2- رسيدگي به طرحهاي تحقيق و تفحص و انجام آن پس از تصويب مجلس شوراي اسلامي.
3- رسيدگي به لوايح بودجه ساليانه كل كشور.
4- بررسي و اظهارنظر در مورد لوايح برنامههاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور.
5- بررسي چگونگي اجرا و نتايج حاصله از اجراي قوانين مصوب و تبصرهها در رديفهاي برنامههاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و بودجههاي ساليانه كل كشور و تهيه گزارش و تقديم آن به مجلس شوراي اسلامي.
6- كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارشهاي عملكردي و نظارتي از دستگاههاي مختلف ذيربط به نمايندگي از سوي مجلس شوراي اسلامي و تهيه گزارش جامع ساليانه كه در برگيرنده مسير تحولات و پيشرفتها و عملكرد بخشهاي تخصصي كشور و گوياي وضع اعمال حاكميت و مديريت در هر بخش باشد و ارائه آنها به مجلس شوراي اسلامي.
اين گزارشها در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت ميگردد.
7- بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها و موسسات دولتي يا وابسته به دولت كه طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي به آنها محول گردد.
تبصره 1- پاسخ دولت راجع به گزارشهاي كميسيونهاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيونهاي تخصصي، موضوع گزارشهاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (90) ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خود را به مجلس ارائه خواهد كرد.
تبصره 2- كميسيونهاي تخصصي مجلس ميتوانند به تعداد كافي مشاور ذيصلاح از طريق هيات رئيسه به خدمت بگيرند.
ماده 34- كميسيون آموزش و تحقيقات براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي، آموزش فني و حرفهاي، آموزش عالي، تحقيقات و فنآوري، مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 35- كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 36- كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارايي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 37- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، سياست داخلي، شوراها، شهرداريها، اطلاعات و امنيت داخلي، دفاع و امنيت خارجي و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 38- كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله در محدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژيهاي نو مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 39- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براي انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالي مجلس و آمار و خدمات عمومي فني مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
تبصره- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (33) و اين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدام نمايد:
1- نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن.
2- رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريور ماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ ميگردد.
3- بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت در مورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان.
ماده 40- كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تامين اجتماعي و بيمههاي اجتماعي و هلالاحمر مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 41- كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله در محدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي، صنايع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 42- كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 43- كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني و جوانان و زنان خانواده مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 44- كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضايي و حقوقي مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 45- كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي براي انجام وظايف محوله در محدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسي مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
5- مقررات مشترك كميسيونها
ماده 46- به منظور آشنايي نمايندگان با سوابق تحصيلي و كاري يكديگر اداره كل قوانين موظف است قبل از تشكيل شعب براي تعيين اعضاي كميسيونها، اسامي نمايندگان به همراه تحصيلات (مستند) و تجربه و سابقه عضويت در كميسيونها (در صورتي كه سابقه نمايندگي داشته باشند) را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد. تشخيص صلاحيت اعضاء هر شعبه براي عضويت در كميسيونهاي مجلس براساس پيشنهاد نماينده و راي اكثريت نسبي اعضاء شعبه خواهد بود. هر نمايند ملزم است براي عضويت در يك كميسيون، حداقل دو كميسيون را به ترتيب اول و دوم پيشنهاد دهد.
ماده 47- هيات رئيسه پس از دريافت گزارش بدوي شعب درباره نامزدهاي كميسيونهاي مجلس اين گزارش را تكثير و در ميان نمايندگان توزيع مينمايد. چهل و هشت ساعت پس از اين توزيع، شعب مجددا تشكيل جلسه ميدهند و با توجه به گزارش منتشر شده و بررسي همه اولويتها، دوباره نامزدهاي خود را براي هر كميسيون انتخاب و به هيات رئيسه گزارش ميدهند. در صورتي كه تعداد افراد معرفي شده از طرف شعب براي هر كميسيون بيش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفي شده براي هر كميسيون با دعوت يكي از نواب رئيس تشكيل جلسه ميدهند تا در مورد افراد مورد نياز در كميسيون به توافق برسند.
در صورتي كه توافق لازم به عمل نيايد افراد مورد نياز هر كميسيون در جلسهاي با دعوت يكي از نواب رئيس با حق راي و شركت روساي شعب با رعايت اولويتهايي مانند تخصص، تجربه و سابقه عضويت در آن كميسيون و با راي مخفي تعيين خواهند شد.
تبصره 1- نمايندگان مذكور حق شركت در جلسه فوق جهت دفاع از پيشنهاد خود را دارند اما رايگيري بدون حضور آنان صورت ميگيرد. مفاد اين تبصره شامل روساي شعب نيز ميباشد.
تبصره 2- بين افرادي كه راي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون ميشود قرعهكشي انجام ميگيرد.
تبصره 3- افرادي كه طبق اين ماده براي كميسيون اول مورد نظر خود انتخاب نشوند در كميسيون دوم مورد تقاضاي خود، در صورتي كه از متقاضيان اولويت درجه اول تكميل نشده باشد، قرار داده خواهند شد. اگر در اين مرحله نيز تعداد افراد بيش از تعداد مورد نياز كميسيون باشد مجددا با رعايت اولويتهاي فوقالذكر و با راي اكثريت هيات رئيسه و روساي شعب براي كميسيون دوم انتخاب ميشوند و كساني كه در اين مرحله نيز براي كميسيون دوم مورد تقاضاي خود انتخاب نشوند به تشخيص اكثريت اعضاء جلسه مشترك فوقالذكر براي يكي از كميسيونهاي ديگر مجلس تعيين ميگردند.
ماده 48- هر يك از كميسيونهاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميته هاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميتههاي فرعي داراي يك رئيس، يك نايب رئيس و يك منشي خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب ميگردند. مصوبات كميتههاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.
ماده 49- پس از انتخاب اعضاي كميسيونها، هر كميسيون به رياست مسنترين عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فورا يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي با راي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يكسال انتخاب مينمايد.
تبصره- اداره كل قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيات رئيسه آن كميسيون در اختيار اعضاء قرار دهد.
ماده 50- مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيونها حضور حداقل دو سوم اعضاء ميباشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 51- هر نماينده هر شش ماه ميتواند پس از گذشت شش ماه از آغاز كار هر دوره مجلس از طريق هيات رئيسه تقاضاي تغيير كميسيون را بنمايد. اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاء كميسيونهاي ذيربط انجام ميپذيرد.
ماده 52- هيات رئيسه مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار ميدهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با هيات رئيسه و ادارات مجلس و كميسيونها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پروندهها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورتجلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.
ماده 53- گزارش عملكرد كميسيونها بايستي هر ماه يك بار به هيات رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 54- در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سوال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سوال و يا پيشنهاد خواهد بود.
ماده 55- تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيونها بررسي شود از طرف هيات رئيسه به آن كميسيون ارجاع ميشود. نمايندگان ميتوانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل ميشود.
ماده 56- پس از آن كه مجلس درباره طرح يا لايحهاي راي نهايي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در اداره كل قوانين مجلس بايگاني ميشود.
6- ساير مقررات
ماده 57- هر نماينده به جز رئيس مجلس شوراي اسلامي، ملزم است عضويت يكي از كميسيونهاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل ميتواند در كميسيونهاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق راي شركت كند.
تبصره- عضويت در كميسيونهاي تحقيق و تدوين آييننامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.
7- كميسيون مشترك
ماده 58- در مورد طرحها و لوايحي كه به تشخيص هيات رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسي داشته باشند، كميسيون مشترك تشكيل ميگردد. تعداد اعضاء كميسيون مشترك بيست و سه نفر ميباشد. تعيين سهم هر كميسيون به وسيله هيات رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذيربط ميباشد.
كميسيون مشترك در انتخاب هيات رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيونها اقدام مينمايد.
8- كميسيون ويژه
ماده 59- در مسائل مهم و استثنايي كه براي كشور پيش ميآيد و در اين خصوص تشكيل كميسيون ويژهاي براي رسيدگي و تهيه گزارش ضرورت پيدا ميكند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل ميشود. اعضاي كميسيون ويژه كه هفت تا پانزده نفر بنا به نظر پيشنهاددهندگان خواهند بود، مستقيما در جلسه علني توسط نمايندگان با راي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد.
هيات رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيونها انتخاب خواهد شد.
مبحث سوم: تشكيلات اداري و پشتيباني مجلس
امور اداري، مالي و خدماتي مجلس
ماده 60- كليه امور اداري مجلس اعم از مالي، استخدامي، سازماني، خدماتي و ساير امور اجرايي به عهده هيات رئيسه است كه بر طبق قوانين خاص مصوب مجلس توسط رئيس سازمان اداري تحت نظر رئيس مجلس شوراي اسلامي اداره ميشود.
تبصره- رئيس سازمان اداري به وسيله كارپردازان پيشنهاد و پس از تصويب هيات رئيسه با ابلاغ رئيس مجلس تعيين ميگردد.
ماده 61- وظايف كارپردازان عبارتند از:
1- تنظيم برنامهها و سياستهاي مالي، استخدامي، خدماتي، تبليغي و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس شوراي اسلامي جهت طي مراحل بعدي.
2- نظارت بر عملكرد رئيس سازمان و نحوه اجراي مصوبات هيات رئيسه.
3- نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه ساليانه مجلس و پيگيري مراحل بعدي آن.
4- نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و موسسات مجلس.
5- نظارت بر عملكرد مركز پژوهشها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديدهاند.
6- پيگيري مشكلات نمايندگان و ارائه راهحل مناسب به هيات رئيسه.
7- نظارت بر ساير امور اداري و مالي و خدماتي مجلس.
ماده 62- سازمان اداري مجلس همه ساله بودجه سال بعد مجلس را در مهلت قانوني تهيه و پس از طي مراحل اظهارنظر و تصويب هيات رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي از طريق رئيس مجلس جهت طي مراحل قانوني براي دولت ارسال ميدارد.
ماده 63- به منظور برقراري امكان ملاقات و ارتباطات مردم با نمايندگان در مركز و حوزههاي انتخابيه، هيات رئيسه مجلس شوراي اسلامي موظف است با استفاده از ساختمانها و امكانات موجود و اعتبارات مصوب، زمينه رابطه مردم با نمايندگان را فراهم سازد.
مبحث چهارم: حضور اعضاي قوه مجريه و شوراي نگهبان در مجلس
ماده 64- در صورتي كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس شوراي اسلامي و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراي اسلامي، وزراء مكلف به حضور در مجلس ميباشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبي داشته باشند، مطالب آنان استماع ميشود.
مبحث اول: رسيدگي به اعتبارنامه نمايندگان
ماده 65- شعب به موجب جدول حوزههاي انتخابي مجلس شوراي اسلامي كه براساس حروف الفبا از طرف اداره كل قوانين مجلس با نظارت هيات رئيسه تنظيم و توزيع ميشود، رسيدگي به اعتبارنامهها را شروع و نسبت به مداركي كه در شوراي نگهبان مورد رسيدگي قرار نگرفته و يا پس از رسيدگي شوراي نگهبان بدست آمده است اتخاذ تصميم خواهد نمود و گزارش تصويب يا رد آن را از طريق هيات رئيسه به مجلس تقديم ميدارند. هر شعبه براي تسريع در كار ميتواند يك يا چند شعبه فرعي تعيين كند كه اعضاي آن با قيد قرعه از بين منتخبين آن شعبه تعيين ميشوند، ولي رسيدگي نهايي در شعبه اصلي به عمل ميآيد و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غيبت مخبر و همچنين در صورتي كه مخبر شعبه در جلسه باشد، ليكن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت كند به ترتيب يكي از دو نايب رئيس يا منشيان وظيفه او را انجام خواهد داد.
ماده 66- هيات رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامههاي ارجاعي به شعب را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه نمايندهاي به هر يك از اعتبارنامهها معترض باشد، حداكثر ظرف مدت سه روز از تاريخ انتشار فهرست فوقالذكر اعتراض خود را كتاب به شعبه مربوطه تقديم ميدارد. شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي هر اعتبارنامه از معترضين جهت توضيح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.
تبصره- در صورت عدم حضور معترض يا معترضين در شعبه، حق طرح اعتراض در جلسه علني را نخواهد داشت مگر آن كه عدم حضور آنان به تشخيص هيات رئيسه با عذر موجه بوده باشد و همچنين در صورتي كه شعبه در موعد مقرر از معترض يا معترضين دعوت به عمل نياورد، آنان ميتوانند در جلسه علني اعتراض نمايند.
ماده 67- هيچ شعبهاي نميتواند تقديم گزارش خود را بيش از دوازده روز از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. در صورتي كه تاخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نايب رئيس شعبه مكلف است هيات رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيات رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غير اين صورت به شعبه بعد ارجاع مينمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت پرونده گزارش دهد.
ماده 68- گزارش هر يك از شعب درباره تاييد يا رد اعتبارنامهها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت ميشود در صورتي كه گزارش شعبه مبني بر رد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضين بر اعتراض خود باقي باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد.
در غير اين صورت اعتبارنامه مصوب تلقي گرديده و رئيس مجلس شوراي اسلامي تصويب آن را اعلام مينمايد.
ماده 69- كميسيون تحقيق ظرف حداكثر پانزده روز به دلايل و توضيحات كتبي شعب و معترضين (كه بايد ظرف پنج روز از تاريخ ارجاع اعتبارنامه به كميسيون، به آن كميسيون فرستاده باشند) رسيدگي ميكند و پس از استماع و بررسي توضيحات شفاهي معترضين و مدافعات كتبي يا حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال ميدارد.
در صورت عدم حضور عمدي نماينده مورد اعتراض در كميسيون و يا عدم ارسال مدافعات كتبي كميسيون ميتواند بدون استماع مدافعات وي نظر خود را به مجلس ارسال دارد.
ماده 70- چنانچه اعتبارنامه نمايندهاي از طرف شعبه يا نمايندهاي مورد اعتراض قرار گرفته و به كميسيون تحقيق احاله شده باشد نظر كميسيون مذكور در مجلس قرائت ميشود. اگر گزارش كميسيون تحقيق مبني بر رد اعتبارنامه باشد. مخبر كميسيون ادله رد اعتبارنامه را توضيح ميدهد. در صورتي كه گزارش مبني بر تاييد صحت اعتبارنامه باشد و يا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتدا مخبر شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضيح ميدهد و نماينده معترض حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت ميكند و در صورتي كه معترضان متعدد باشند حداكثر تا سه نفر با توافق بقيه و در صورت عدم توافق با قيد قرعه انتخاب ميشوند و هر يك حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت ميكنند. نمايندهاي كه اعتبار نامهاش مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفين ميتواند صحبت كند و ميتواند قسمتي از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار نمايد.
ماده 71- چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيات رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رايگيري ميشود.
تبصره- در صورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلايل موجه در جلسه حضور نداشته باشند ميتوانند با اطلاع قبلي هيات رئيسه، دلايل اعتراض خود را كتبا به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
ماده 72- اگر كميسيون تحقيق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نمايندهاي كه اعتبارنامهاش مورد اعتراض واقع گرديده، ميتواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلايل عدم گزارش كميسيون تحقيق، از مجلس درخواست بنمايد. همچنين پانزده نفر از نمايندگان هم ميتوانند چنين تقاضايي را از مجلس بنمايند. هيات رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد. پس از استماع توضيح كميسيون، مجلس در اين مورد تصميم ميگيرد. در صورت موجه بودن علت تاخير، مجلس ميتواند مهلت را تا پانزده روز ديگر تمديد نمايد. در غير اين صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح ميگردد و نماينده معترض و در صورت نبودن معترض مخبر شعبه مربوطه دلايل عدم تاييد صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بيان ميكند. پس از دفاع نماينده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رايگيري ميشود.
ماده 73- اخذ راي نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفي و با ورقه مخصوص خواهد بود.
ماده 74- نمايندگاني كه هنوز اعتبارنامه آنان به تصويب نرسيده حق دادن راي به جز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه يا كميسيون تحقيق، هنگام رسيدگي به اعتبارنامه خود را ندارند. در صورتي كه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاي خود براي اداي توضيحات دعوت شوند، حق راي نخواهند داشت ولي حق اظهارنظر دارند.
مبحث دوم: حقوق و تعهدات نمايندگان
ماده 75- بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر خود كاملا آزادند و نميتوان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كردهاند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود دادهاند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعي محروم نمود.
تبصره- وظايف نمايندگي شامل نطق قبل از دستور، بحثهاي داخل دستور، بحثهاي جلسات كميسيونها، اظهار نظراتي كه براي اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسي انجام ميشود و ساير موارد نظارتي و قانوني است.
ماده 76- چنانچه به تشخيص هيات رئيسه نمايندهاي در سخنان خود در جلسه علني به كسي نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد، فرد مزبور ميتواند در دفاع از خود، به صورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالي در صورتي كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افترا نباشد، در اولين فرصت در جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماده 77- اگر در ضمن مذاكره صريحا يا تلويحا نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را برخلاف جوله دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا ده دقيقه اجازه نطق داده ميشود.
ماده 78- نمايندگان براساس مسووليت نمايندگي، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراء آييننامه داخلي ميباشند. در مواردي كه نمايندهاي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به ترتيب از طرف رئيس به عمل خواهد آمد:
1- تذكر شفاهي در جلسه علني.
2- اخطار در جلسه علني.
3- اخطار و توبيخ مختلف در جلسه هيات رئيسه.
ماده 79- رئيس جلسه نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج ميشوند و يا بدون اجازه صحبت ميكنند و همچنين نسبت به نمايندگاني كه به واسطه عدم رعايت آييننامه داخلي يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمينمايند تذكر ميدهد.
ماده 80- در صورتي كه رئيس به يكي از نمايندگان دوبار تذكر داد و نماينده مجددا از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار ميكند.
ماده 81- توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس ميشود در موارد ذيل اجراء ميگردد:
1- در صورتي كه نمايندهاي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
2- در صورتي كه نمايندهاي ظرف مدت يك ماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد.
3- كساني كه بيش از سه جلسه متوالي يا در مجموع پنج جلسه در يك ماه تاخير غيرمجاز داشته باشند.
سوم- حقوق نمايندگان
ماده 82- مقرري نمايندگان براساس قانون نظام هماهنگ پرداخت كاركنان دولت و مخارج سمت نمايندگي با پيشنهاد هيات رئيسه و تصويب جلسه مشترك هيات رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس براي هر سال تعيين و جهت درج در بودجه ساليانه كشور به دولت ابلاغ ميگردد. قبل از تصميم مجدد در هر دوره مطابق مصوبه دوره قبل عمل خواهد شد.
ماده 83- ماموريتهاي رسمي فردي و جمعي نمايندگان براي شركت در سمينارها، اجلاسها و بازديدهاي فني و تخصصي در داخل و يا خارج از كشور با تصويب كميسيون ذيربط و تاييد هيات رئيسه انجام خواهد شد نتايج حاصل از ماموريت به آن كميسيون و هيات رئيسه مجلس تسليم ميگردد.
ماده 84- تعطيلات تابستاني مجلس در هر سال سي روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين ميشود. هيات رئيسه ميتواند در تنظيم برنامه جلسات علني و كميسيونها به گونهاي عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كاري هم براي رسيدگي به وظايف نمايندگي فرصت داشته باشند.
تبصره- در صورت ضرورت، رئيس مجلس ميتواند با تقاضاي حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را به طور فوقالعاده دعوت به انعقاد نمايد.
ماده 85- نمايندگان يك ماه در هر سال حق استفاده از مرخصي با حقوق را دارند. استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق نيز، با موافقت هيات رئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و در صورت عدم استفاده ميتوانند در سالهاي بعد استفاده نمايند.
ماده 86- اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت هيات رئيسه مجلس و در كميسيونها و شعب با روساي كميسيونها و شعب خواهد بود.
ماده 87- هيچ يك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي نميتواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه.
ماده 88- نمايندهاي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غير متوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس و كميسيون را بدون عذر موجه در يك سال غيبت نمايد، مستعفي شناخته خواهد شد. همچنين نمايندهاي كه به علت ناتواني جسمي و يا بيماري بيش از چهار ما در يك سال غيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سي نفر از نمايندگان و تصويب دو سوم نمايندگان حاضر مبني بر عجز وي از ايفاي وظايف نمايندگي، سمت نمايندگي خود را از دست ميدهد.
تبصره 1- تا يك هفته پس از اعلام رسمي مستعفي شناخته شدن نماينده، در صورتي كه خود وي يا نماينده ديگر به غير موجه بودن غيبت اعتراض كند و آن را تسليم هيات رئيسه نمايد، اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح ميشود و پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دو موافق (هر يك به مدت پانزده دقيقه) در صورتي كه مجلس به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث راي داد، غيبت موجه شناخته خواهد شد.
يك نفر از هيات رئيسه به عنوان موافق و نماينده مورد بحث به عنوان مخالف براي صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
تبصره 2- در صورتي كه نماينده مستعفي شناخته شده به غير موجه بودن غيبت خود اعتراض كرده باشد ولي در موقع طرح نتواند و يا نخواهد در مجلس حضور يابد، ميتواند لايحه دفاعيه خود را براي طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح، تحويل مجلس نمايد. در اين صورت اين لايحه با حق تقدم در فرصت مقرر براي صحبت مخالفين توسط يكي از منشيها قرائت خواهد شد. مدت قرائت لايحه حداكثر نيم ساعت خواهد بود.
ماد 89- به غيبت و تاخير غير موجه حقوق تعلق نميگيرد.
ماده 90- محاسبه ساعات غيبت در كميسيونها با روساي كميسيونها و در جلسات رسمي مجلس با هيات رئيسه ميباشد و در هر دو صورت، اعلان رسمي غيبت با هيات رئيسه مجلس خواهد بود. هيات رئيسه موظف است غيبت و تاخير غير موجه نمايندگان در كميسيونها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند.
ماده 91- غيبت، تاخير غير موجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و در صورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
تبصره- غيبت غير موجه از دو جلسه كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس ميباشد.
هفتم- استعفاء نماينده و نحوه بررسي آن
ماده 92- هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است ميتواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلس است.
ماده 93- نماينده تقاضاي استعفاء مدلل خود را به عنوان رئيس مجلس شوراي اسلامي مينويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور كار هفته بعد ميگذارد. نماينده ميتواند قبل از شروع بررسي در مجلس تقاضاي استعفاء خويش را مسترد دارد.
ماده 94- بررسي تقاضاي استعفاء بدين ترتيب خواهد بود كه ابتدا تقاضاي استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضي استعفاء يا نماينده ديگر به تعيين او تقاضاي دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضاي استعفاء و توضيح نماينده متقاضي استعفاء حداكثر نيم ساعت است. مخالف يا مخالفين نيز حداكثر نيم ساعت ميتوانند صحبت كنند و پس از آن رايگيري به عمل ميآيد.
در صورت تصويب تقاضاي استعفاء مراتب از طريق هيات رئيسه به وزارت كشور اعلام ميشود تا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد.
تبصره- هرگاه نماينده متقاضي استعفاء براي طرح تقاضاي استعفاي خود در مجلس حاضر نشود و كسي را هم براي دفاع از خود تعيين ننمايد متن تقاضاي استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداكثر به مدت پانزده دقيقه صحبت خواهد كرد و سپس رايگيري به عمل ميآيد.
ماده 95- هر گاه تقاضاي استعفاء تعدادي از نمايندگان به نحوي باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمي گردد قابل طرح در مجلس نيست.
ماده 96- انعقاد رسمي جلسات و اعتبار اخذ راي منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان ميباشد. اكثريت مطلق وقتي حاصل ميشود كه بيش از نصف نمايندگان حاضر، راي مثبت دهند، مگر در مواردي كه قانون اساسي و يا در اين آييننامه نصاب ديگري تعيين شده باشد.
تبصره 1- براي ادامه مذاكراتي كه منجر به اتخاذ تصميم و يا اخذ راي نميشود حضور حداقل نصف نمايندگان كافي است.
تبصره 2- جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد به تشخيص هيات رئيسه كه حتيالامكان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده 97- نمايندگان بايد در روزي كه قبلا براي تشكيل جلسه رسمي معين ميشود در مجلس حاضر شوند. در صورت تاخير بدون عذر موجه از طرف هيات رئيسه توبيخ خواهند شد. همچنين، هر يك از نمايندگان كه در موقع اخذ راي با اعلام قبلي رئيس مجلس شوراي اسلامي مبني بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تاخير و غيبت، مقررات آييننامه از طرف هيات رئيسه درباره او اجرا خواهد شد. اسامي نمايندگاني كه سه بار غيبت غير موجه در يك ماه داشته باشند در روزنامهها درج خواهد شد.
ماده 98- تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو است كه در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسيله رئيس جلسه بايد اعلام شود.
تبصره- در صورتي كه تابلو خراب شود، حداكثر تا پايان همان جلسه تشخيص عده حاضر با منشيان خواهد بود و هيات رئيسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمير و اصلاح تابلو اقدام نمايد.
ماده 99- حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي چهار ساعت است كه يكسره و يا با فاصله تنفس ميباشد، مگر در موارد ضروري كه به تشخيص رئيس و تصويب مجلس خواهد رسيد. غايبين بعد از تنفس نيز مشمول مقررات مربوط به غيبت و تاخير خواهند بود.
تبصره- وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه جز در موارد اضطراري با اول وقت اداي نماز برخورد نداشته باشد.
ماده 100- اعضاي هيات رئيسه مجلس بايد در ساعتي كه قبلا براي تشكيل جلسات تعيين ميشود، حاضر شوند و در صورت تاخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس بر طبق اين آييننامه جريمه ميشوند.
ماده 101- تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراي آييننامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آييننامه به عهده رئيس جلسه است.
ماده 102- دستور هفتگي مجلس بايد به ترتيب وصول طرحها و لوايح از كميسيونها توسط هيات رئيسه مجلس تهيه و پس از چاپ و توزيع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعايت ترتيب مذكور الزامي است. طرحها و لوايحي كه داراي اولويت باشند ممكن است بنا به تقاضاي دولت و يا پانزده نفر از نمايندگان و با موافقت هيات رئيسه خارج از ترتيب وصول، در دستور هفتگي مجلس قرار گيرد. اين دستور، به شرط پيشنهاد دولت و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، فقط يكبار ديگر قابل تغيير خواهد بود.
تبصره- در صورتي كه پنجاه نفر از نمايندگان براي طرح يا لايحهاي تقاضاي اولويتكنند هيات رئيسه موظف است آن را در دستور هفتگي مجلس قرار دهد.
ماده 103- در صورت اضطرار كه رعايت امنيت كشور ايجاب كند، به تقاضاي كتبي رئيس جمهور يا يكي از وزراء يا ده نفر از نمايندگان، جلسه غير علني تشكيل ميشود. در اين صورت، تقاضاكنندگان ادله خويش را مبني بر وجود شرايط اضطرار و اقتضاي امنيت كشور و در نتيجه لزوم برگزاري غير علني جلسه رسمي مجلس، حداكثر تا مدت پانزده دقيقه، متواليا و يا متناوبا در دو نوبت، ارائه و سپس يك نفر به عنوان مخالف حداكثر تا پانزده دقيقه صحبت ميكند، در صورت تصويب دو سوم حاضران، كار رسيدگي در جلسه غير علني ادامه مييابد، در غير اين صورت جلسه به حالت علني بازگشته و به روال عادي عمل خواهد كرد.
تبصره 1- مصوبات مجلس غير علني در صورتي معتبر است كه با حضور شوراي نگهبان به تصويب سه چهارم مجموع نمايندگان برسد.
تبصره 2- تشخيص رفع شرايط اضطراري براي انتشار مذاكرات و مصوبات جلسات غير علني براي اطلاع عموم با مجلس است كه با پيشنهاد حداقل ده نفر از نمايندگان و مذاكره به نحو مقرر در همين ماده، در جلسه غير علني و تصويب اكثريت حاضرين در مجلس عملي ميگردد.
ماده 104- رئيس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را اعلام ميكند كه در صورت مذاكرات درج شود، مگر در موارد اضطراري (به تشخيص هيات رئيسه) كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، بايد به طور رسمي اعلام شود.
ماده 105- در صورتي كه در مجلس بينظمي و تشنج بوجود آيد كه مانع ادامه كار مجلس باشد و رئيس نتواند از آن جلوگيري كند، در جاي خود قيام مينمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقيقه به عنوان تنفس تعطيل ميكند و نمايندگان از جلسه خارج ميشوند و پس از انقضاي پانزده دقيقه مجددا جلسه تشكيل ميشود. هرگاه بينظمي و تشنج تجديد شود، رئيس جلسه را ختم و آن را به روز ديگري موكول مينمايد.
ماده 106- در هر جلسه رسمي دو نفر از نمايندگان ميتوانند به نوبت و طبق فهرستي كه قبلا به قيد قرعه تنظيم شده است، حداكثر به مدت ده دقيقه نطق قبل از دستور نمايند. هر نماينده ميتواند تمام يا حداقل سه دقيقه از وقت خود را به ديگري واگذار نمايد. همچنين نمايندهاي كه نطق قبل از دستور دارد ميتواند علاوه بر وقت خود، حداكثر ده دقيقه از وقت ديگر ناطقين همان جلسه استفاده نمايد. دو نفر ديگر از نمايندگاني كه به جهت مسائل فوري و اضطراري حداكثر تا يك ساعت قبل از شروع جلسه (تا هفت صبح) متقاضي نطق قبل از دستور باشند و در لوحه مخصوص ثبتنام كرده باشند، حداكثر به مدت پنج دقيقه ميتوانند نطق نمايند. در صورتي كه بيش از دو نفر از نمايندگان متقاضي وقت اضطراري باشند، هيات رئيسه به قيد قرعه به دو نفر وقت خواهد داد.
هيچ يك از نمايندگان نميتوانند ظرف مدت دو ماه بيش از يك بار از وقت اضطراري استفاده نمايند.
ماده 107- در هر جلسه قبل از ورود در دستور، رئيس مجلس ميتواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوري روز مطالبي را كه آگاهي مجلس از آن ضروري باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براي اين مطالب پانزده دقيقه خواهد بود.
ماده 108- ترتيب و مدت نطقها بدين شرح است:
الف- مدت نطق در جلسه علني به شرح زير خواهد بود:
1- براي استيضاح يك وزير دو ساعت و براي استيضاح دولت يا بيش از يك وزير چهار ساعت. استيضاحكنندگان ميتوانند از بين خود يك يا چند نفر را براي بحث در موضوع استيضاح معرفي نمايند، ولي در هر حال مجموع نطقهاي استيضاحكنندگان نبايد از مدت فوق تجاوز نمايد.
2- براي اظهارات مجموع مخالفين و نيز مجموع موافقين در مورد اصل هر طرح و لايحه در شور اول و نيز براي توجيه طرحها و لوايح قانوني و توضيحات مخبر و يا نماينده دولت كه از لايحه دفاع مينمايد چهل و پنج دقيقه. در مورد لوايح مفصل ميتوان اوقات فوق را با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس تا دو برابر افزايش داد.
تبصره- در اصل طرحها و لوايح كه موافقين و يا مخالفين ثبتنام كردهاند، هر كدام حداكثر در موافقت يا در مخالفت، ده دقيقه صحبت خواهد كرد.
3- براي هر يك از موافقان و مخالفان در برنامه و معرفي اعضاء دولت حداكثر نيم ساعت.
4- سوال از وزير و همچنين توضيحات تكميلي در مورد استيضاح، حداكثر پانزده دقيقه.
تبصره- نماينده ميتواند در توضيح مسائل خود پنج دقيقه و پس از ارائه تمام يا قسمتي از پاسخ وزير، ده دقيقه صحبت نمايد. جواب وزير كه بايد مربوط به موضوع سوال باشد جمعا نبايد از بيست دقيقه تجاوز نمايد. وزير ميتواند استفاده از قسمتي از وقت خود را به بعد از صحبت نهايي سوال كننده موكول نمايد.
5- براي موارد ذيل هر يك پنج دقيقه:
- دفاع از توهين و تحريف نطق.
- مخالفت و موافقت نسبت به هر يك از مواد طرحها و لوايح.
- توضيح پيشنهاد اصلاحي نسبت به مواد طرحها و لوايح اعم از فردي و جمعي.
- توجيه پيشنهاد كفايت مذاكرات و يا مخالفت با آن.
- توضيح پيشنهاد فوريت و عدم فوريت.
- پيشنهاد مسكوت ماندن طرح و يا لايحه و مخالفت با آن.
- پيشنهاد تنفس.
- پيشنهاد اخذ راي مخفي.
- تذكر آييننامهاي و يا اخطار قانون اساسي.
- پيشنهاد انواع راي در مورد استيضاح.
ب- در تمام موارد مذكور در بند (الف)، در صورتي كه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائا بدون مذاكره و با پيشنهاد رئيس يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.
ج- مذاكره در باب كليات لايحه بودجه سالانه كشور ده ساعت و براي هر نطق بيست دقيقه و براي متمم بودجه و يك دوازدهم يا دو دوازدهم پنج ساعت و براي هر ناطق پانزده دقيقه خواهد بود.
د- مدت نطق براي مسائل مهم مربوط به سياست خارجي از قبيل عهدنامهها و مقاولهنامه و موافقتنامههاي بينالمللي حداكثر سه ساعت و براي هر ناطق حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود.
ماده 109- ناطق نبايد از موضوع مورد بحث خارج شود.
هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به وي تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم ميتواند وي را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد، مگر اين كه مجلس ادامه صحبت را تاييد كند.
ماده 110- قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هرگونه تهمت و توهين و ايرادگيريهاي شخصي و حركات و تظاهراتي كه موجب بينظمي مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازاتهاي مندرج در اين آييننامه خواهد گرديد. رئيس مجلس شوراي اسلامي مسوول جلوگيري از اين تخلفات است.
ماده 111- موضوعاتي كه طبق دستور در مجلس مطرح ميشود بايد يك ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصي كه خارج از جلسه نصب ميگردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمايل، با تفكيك كليات و هر يك از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصا ثبتنام نمايند. حق تقدم نطق با كساني است كه ثبتنام كرده باشند كه در اين صورت، يك مخالف و يك موافق به ترتيب نطق خواهند كرد. در صورتي كه مخالف يا موافقي ثبتنام نكرده باشد، نمايندگان مخالف و موافق در مجلس ميتوانند كتبا نوبت بگيرند و به تناوب صحبت كنند.
اگر هيچ موافقي وجود نداشته باشد، مخالفان ميتوانند به نوبت صحبت كنند و اگر مخالفي موجود نباشد غير از نماينده دولت و يا مخبر به عنوان موافق كسي صحبت نخواهد كرد.
تبصره- در صورتي كه موضوعي در دستور كار مجلس قرار گيرد و به دلايلي مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود برگ ثبتنام مخالف و موافق اوليه معتبر است.
ماده 112- مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بين نمايندگان توزيع ميشود. نمايندهاي كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبي برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار ميتواند فقط نسب به همان مورد در جلسه رسمي تذكر دهد و بعدا اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج ميشود. صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاي رئيس يا نايب رئيس مجلس شوراي اسلامي كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماد 113- هرگاه هنگام بحث درباره طرحها و لوايح، رئيس جمهور و معاونان او، وزيران و معاونان آنان و همچنين مخبرين كميسيونهاي مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعايت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر مدت تعيين شده در آييننامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده 114- به جز مذاكرات مربوط به استيضاح و لايحه بودجه، در صورتي كه حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح يا لايحهاي صحبت كرده باشند، هر يك از نمايندگان ميتوانند كتبا كفايت مذاكرات را پيشنهاد كنند. اولين نماينده پيشنهاددهنده دلايل خود را به عنوان موافق اظهار ميدارد و اگر مخالفي باشد علل مخالفت خود را بيان ميكند و آنگاه راي گرفته ميشود. در صورتي كه پيشنهاد كفايت مذاكرات به تصويب نرسيد و در ادامه مذاكرات براي بار دوم پيشنهاد كفايت مذاكرات داد شد بدون توضيح راي گرفته ميشود. پس از راي به كفايت مذاكرات و اعلام ختم آن از طرف رئيس، به ديگر نمايندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نميشود.
ماده 115- هرگاه نمايندگان در رابطه با مسائل مهم مملكتي و يا بينالمللي و مناسبتهاي خاص لازم بدانند ميتوانند بيانيه صادر كنند و هيات رئيسه موظف است چنانچه بيانيه صادره به امضاء حداقل نصف به علاوه يك مجموع نمايندگان رسيده باشد آن را در پايان جلسه علني مجلس قرائت كند.
ماده 116- گزارش نهايي كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي پس از ارائه به هيات رئيسه مجلس، در صورتي كه مربوط به عموم باشد، بدون رعايت نوبت در دستور كار قرار ميگيرد و در اولين جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماد 117- روساي جمهور، نخستوزيران، روساي مجلس و مقامات عاليرتبه كشورهاي ديگر كه به دعوت مقامات جمهوري اسلامي ايران به ايران ميآيند و بنا به صلاحديد همتاي آنان و تصويب هيات رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمي و علني به مصلحت باشد ميتوانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنراني نمايند.
ماده 118- مصوبات مجلس با راي موافق اكثريت مطلق حاضرين معتبر است، مگر در مواردي كه در قانون اساسي و يا اين آييننامه نصاب ديگري معين شده باشد.
ماده 119- كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيونها و شعب به عمل ميآيد، اعم از اين كه فردي يا جمعي باشد به استثناء انتخاب رئيس، اعضاء حقوقدان شوراي نگهبان كه با اكثريت مطلق عده حاضر انتخاب ميشوند و موارد ديگري كه در اين آييننامه حد و نصاب ديگري براي آن تعيين شده است با راي اكثريت نسبي است و در صورت تساوي آراء، به تعداد مورد نياز از منتخبين به حكم قرعه تعيين ميشود. اسامي كليه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئيس جلسه اعلام ميشود.
ماده 120- رايگيري نسبت به موارد زير با اكثريت خاص و به ترتيب ذيل خواهد بود:
الف- اكثريت دوسوم حاضران:
1- تصويب آييننامه داخلي مجلس و تفسير آن.
2- تصويب تشكيل جلسه غيرعلني مجلس.
3- تصويب تقاضاي دو و سه فوريت طرحها و لوايح.
ب- اكثريت دوسوم مجموع نمايندگان:
1- تصويب درخواست مراجعه به آراء عمومي.
2- تصويب عدم كفايت رئيس جمهور.
ماده 121- رايگيري در مجلس به يكي از روشهاي ذيل انجام ميگيرد:
1- با دستگاه الكترونيكي.
2- علني با ورقه.
3- مخفي با ورقه.
ماده 122- هيات رئيسه مجلس موظف است مجلس را به وسايل پيشرفته الكترونيكي مجهز نمايد تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام راي مخالف، موافق و ممتنع با وسايل مذكور ممكن و ميسر گردد و نتيجه آراء را در معرض ديد نمايندگان قرار دهد. در موارد نقص فني دستگاهها حداكثر براي يك هفته رايگيري با قيام و قعود يا طرق ديگر انجام خواهد شد. تمديد اين مهلت با تصويب مجلس خواهد بود.
ماده 123- در مورد ذيل اخذ راي علني با ورقه خواهد بود:
هرگاه حداقل ده نفر از نمايندگان به جاي استفاده از دستگاه الكترونيكي و يا قيام و قعود راي علني با ورقه را تقاضا نمايند، ابتدائا بدون بحث نسبت به درخواست، رايگيري به عمل ميآي و در صورت تصويب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به طور علني به راي گذاشته ميشود.
ماده 124- در راي علني با ورقه، هر نماينده داراي سه نوع كارت سفيد، كبود و زرد است كه اسم آن نماينده روي كارتها چاپ شده است، كارت سفيد علامت قبول، كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ راي علني با ورقه، نمايندگان كارت سفيد يا كبود يا زرد خودشان را با نظارت منشيان در گلدانها ميريزند. نمايندگاني كه راي ندهند و يا بعد از اعلام اخذ راي از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب ميشون.
تبصره- اسامي موافقين، مخالفين و ممتنعين و كساني كه در رايگيري شركت نكرده و يا بعد از اعلام اخذ راي از تالار خارج شدهاند، بدون اين كه در جلسه قرائت شود، در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت ميگردد.
ماده 125- در موارد ذيل اخذ راي مخفي با ورقه الزامي است:
1- انتخاب اعضاي هيات رئيسه، حقوقدانان شوراي نگهبان، نمايندگان مجلس در نهادها و هياتها، مجامع و شوراها و ساير انتخابات راجع به اشخاص.
2- انتخابات داخلي شعب و كميسيونها.
3- راي اعتماد و عدم اعتماد به وزيران و هيات وزيران و راي عدم كفايت به رئيس جمهور.
4- راي نسبت به اعتبارنامه نمايندگان.
تبصره- هيات رئيسه موظف است كارتهاي مخصوصي براي رايگيري مخفي تهيه و در اختيار نمايندگان قرار دهد. رايگيري به وسيله هرگونه ورقه و كارتي غير از اين اوراق معتبر نخواهد بود.
ماده 126- در مواردي كه نتيجه اخذ راي با قيام و قعود بلافاصله توسط دو نفر از منشيان هيات رئيسه و يا ظرف مدت پانزده دقيقه بعد از اعلام راي مذكور توسط بيست و پنج نفر از نمايندگان حاضر در مجلس مورد ترديد باشد بدون بحث با ورقه نسبت به ترديد به عمل آمده رايگيري خواهد شد. در صورتي كه درخواست ترديدكنندگان به تصويب نصف به علاوه يك نمايندگان حاضر در جلسه برسد نتيجه آن ملاك عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه ترديد در پانزده دقيقه آخر جلسه باشد ميتوان در جلسه بعد نسبت به ترديد رايگيري نمود.
تبصره 1- ترديدكنندگان بايد اسامي خود را شخصا در برگ مخصوصي در جايگاه هيات رئيسه ثبت و امضاء نمايند.
تبصره 2- ترديدكنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقيقه از زمان رايگيري نميتوانند از درخواست خود انصراف بدهند.
ماده 127- به مجرد اعلام اخذ راي، توسط رئيس جلسه تعداد نمايندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارشگر اعلام و بلافاصله اخذ راي به عمل ميآيد. در موارد نقض فني دستگاه شمارشگر عده حاضران مستند به شمارش اكثريت منشيان خواهد بود.
ماده 128- در كليه موارد، نتيجه راي مجلس بايد صريحا به وسيله رئيس اعلام گردد.
ماده 129- اسامي كليه تقاضاكنندگان راي مخفي يا راي علني با ورقه در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
اکبر نقدی سپهوند عضو هیات علمی دانشکده ی حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد و وکیل پایه یک دادگستری است.وی فارغ التحصیل رشته ی علوم جزائی ازدانشگاه تهران در سال 1372است وزمینه های مطالعاتی و تحقیق و تدریس وی به طور عمده موضوعات حقوقی وکیفری و جرم شناسی و کیفرشناسی است .